โครงการศึกษาวิจัยเพื่อการพยากรณ์ทางเศรษฐกิจและวิเคราะห์ภาวะสังคม

ชื่องานวิจัย


 โครงการศึกษาวิจัยเพื่อการพยากรณ์ทางเศรษฐกิจและวิเคราะห์ภาวะสังคม

เสนอต่อ


สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ

รายชื่อนักวิจัย


ศ.ดร.อารยะ ปรีชาเมตตา *
ดร.เฉลิมพงษ์ คงเจริญ
ดร.พรเทพ เบญญาอภิกุล
ดร.วรรณวิภางค์ มานะโชติพงษ์
ผศ.ดร.ยุติ มุกดาวิจิตร
รศ.ดร.นิรมล สุธรรมกิจ

บทคัดย่อ


1. วัตถุประสงค์

            เอกสารฉบับนี้เป็นเอกสารบทคัดย่อเพื่อสรุปร่างรายงานฉบับสมบูรณ์ (Draft Final Report) โดยเป็นการสังเคราะห์รายงานการศึกษาฉบับสมบูรณ์ของโครงการศึกษาวิจัยเพื่อ การพยากรณ์ทางเศรษฐกิจและวิเคราะห์ภาวะสังคม ซึ่งศูนย์บริการวิชาการ คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ได้รับมอบหมายจากสำนักงานสภาที่ปรึกษาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ให้ทำการศึกษาเพื่อเป็นการวางแนวทาง วิธีการ ตลอดจนวางเค้าโครงองค์ประกอบหลักๆ ที่ควรบรรจุในรายงานภาวะเศรษฐกิจและสังคม ตามมาตรา 13 ของพระราชบัญญัติสภาที่ปรึกษาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ พ.ศ. 2543

2. ประเด็นผลการศึกษาและข้อค้นพบจากการศึกษาในร่างรายงานฉบับสมบูรณ์

ตัว ชี้วัดทางเศรษฐกิจและวิเคราะห์สังคมภายใต้กรอบความคิดการพัฒนาและความ ยั่งยืนควรที่จะประกอบไปด้วยดัชนีที่สามารถบ่งชี้ภาวะของ 3 มิติหลัก คือ เศรษฐกิจ สังคมและสิ่งแวดล้อม และนอกจากนี้ ตัวชียังวัดควรที่จะแสดงให้เห็นถึงความเชื่อมโยงหรือปฏิสัมพันธ์ระหว่างมิติ ได้แก่ เศรษฐกิจ-สังคม สังคม-สิ่งแวดล้อม และสิ่งแวดล้อม-เศรษฐกิจได้อย่างเป็นรูปธรรม ซึ่งตัวชี้วัดที่สร้างขึ้นมาเพื่อสะท้อนความยั่งยืนดังกล่าวนี้สามารถจำแนก ตามมิติและความเชื่อมโยงระหว่างมิติได้ดังนี้

            2.1 กลุ่มดัชนีทางด้านมิติเศรษฐกิจ แบ่งย่อยได้เป็นตัวชี้วัดทางเศรษฐกิจ 4 กลุ่มด้วยกันคือ (1) กลุ่มความก้าวหน้าทางเศรษฐกิจ ประกอบด้วย ชุดตัวชี้วัดในภาพรวมเศรษฐกิจภายในประเทศ และภาคต่างประเทศ ความสามารถในการแข่งขัน และความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี (2) กลุ่มเสถียรภาพและความยั่งยืนทางเศรษฐกิจ ประกอบด้วย ตัวชี้วัดเสถียรภาพและความยั่งยืนทางด้านราคา (อัตราเงินเฟ้อ) ตลาดแรงงาน (ค่าจ้างและอัตราการว่างงาน) ความมั่นคงทางเศรษฐกิจของภาครัฐและความมั่นคงของประเทศในตลาดการค้ากับภาค ต่างประเทศ (3) กลุ่มด้านการกระจายรายได้และความเท่าเทียมกันและความสมดุลของโอกาสทาง เศรษฐกิจ ประกอบด้วย สัดส่วนคนยากจน ความเสี่ยงที่จะจน และการศึกษา (4) กลุ่มด้านภาวะยังชีพภาคประชาชน ประกอบด้วย รายได้ประชาชาติต่อประชากร และรายได้ที่ใช้จ่ายได้จริงต่อประชากร ค่าใช้จ่ายเพื่อการบริโภคต่อประชากร สัดส่วนหนี้สินต่อครัวเรือนที่เป็นหนี้ สัดส่วนหนี้สินต่อรายได้ (หรือสินทรัพย์ทางการเงิน) เฉลี่ยของครัวเรือน ดัชนีราคาผู้บริโภค ความเสี่ยงทางกายภาพ (ชีวิตและทรัพย์สิน) จากอาชญากรรม อุบัติเหตุ และภัยธรรมชาติ

            2.2 มิติทางด้านสังคม ประกอบด้วย ตัวชี้วัดผลลัพธ์ทางสังคมและสถาบันที่ดี (ได้แก่ สุขภาพกายและสุขภาพจิตดี ความมีความรู้มีการศึกษา ความเป็นอยู่ ความมีกิน) และตัวชี้วัดลักษณะประกอบผลลัพธ์ทางสังคมและสถาบันที่ดี (ได้แก่ ความมีสิทธิเสรีภาพและการไม่ล่วงละเมิดสิทธิเสรีภาพ และ การมีโอกาสในการพัฒนาศักยภาพของประชาชนที่เท่าเทียม)

            2.3 มิติทางด้านสิ่งแวดล้อม ประกอบด้วย ดัชนีชี้วัดด้านสิ่งแวดล้อม เช่น ปริมาณขยะมูลฝอยจากชุมชน ปริมาณของเสียอันตรายจากภาคอุตสาหกรรม ความหลากหลายทางพันธุกรรมซึ่งวัดจากพื้นที่ที่มีการคุ้มครองหรือจำนวนสัตว์ ที่ถูกคุกคาม การใช้พลังงานที่นำกลับมาใช้ใหม่ได้ การจับสัตว์น้ำ เป็นต้น

            2.4 ความเชื่อมโยงระหว่างมิติทางด้านเศรษฐกิจและมิติทางด้านสิ่งแวดล้อม การเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจที่จำแนกตามภาคเศรษฐกิจ เช่น ภาคเกษตร ภาคอุตสาหกรรมและภาคบริการนั้น อาจสามารถใช้สำหรับการศึกษาช่องทางการส่งผ่านผลกระทบของการเจริญเติบโตทาง เศรษฐกิจสู่มิติทางด้านสิ่งแวดล้อม อาจจะทำได้โดยการศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างการเจริญเติบโตของกิจกรรมย่อยที่ สำคัญใน แต่ละภาคเศรษฐกิจกับปัญหาสิ่งแวดล้อมที่มีความเฉพาะเจาะจงกับภาคเศรษฐกิจ นั้นๆ เช่น ปัญหาคุณภาพน้ำกับอุตสาหกรรมที่ปล่อยน้ำเสีย เช่น อุตสาหกรรมสิ่งทอ ความสัมพันธ์ระหว่างการขยายตัวของรายรับจากการท่องเที่ยวกับคุณภาพของแหล่ง ท่องเที่ยว และความสัมพันธ์ระหว่างการขยายตัวของภาคอุตสาหกรรมต่างๆ กับต้นทุนสิ่งแวดล้อมจากปริมาณก๊าซเรือนกระจกที่ถูกปล่อยออกมา เป็นต้น

            2.5 ความเชื่อมโยงระหว่างมิติทางด้านเศรษฐกิจและมิติทางด้านสังคม การเจริญเติบโตของภาคเศรษฐกิจต่าง ๆ ยังส่งผลถึงรายได้ของแรงงาน และครัวเรือนที่มีอาชีพอยู่ในแต่ละภาคเศรษฐกิจ โดยความเชื่อมโยงระหว่างการขยายตัวระดับมหภาคกับรายได้ครัวเรือนในระดับ จุลภาคเป็นช่องทางของการเชื่อมโยงระหว่างมิติทางด้านเศรษฐกิจและมิติทางด้าน สังคม โดยรายได้ (หรือหนี้สิน) และการกระจายรายได้ระหว่างครัวเรือนในแต่ละภาคเศรษฐกิจย่อมกระทบต่อความก้าว หน้ามั่นคงทางด้านสังคม รายได้และการกระจายรายได้ที่เหลื่อมล้ำมีส่วนส่งผลต่อความเหลือมล้ำทั้งใน ด้านโอกาสทางสังคม และผลลัพธ์ทางสังคมที่ครัวเรือนเผชิญ นอกจากนี้ปัญหาความยากจนและการกระจายรายได้ยังอาจจะส่งผลกระทบย้อนกลับไปสู่ การเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจอีกรอบหนึ่ง

            2.6 ความเชื่อมโยงระหว่างมิติทางด้านสิ่งแวดล้อมและมิติทางด้านสังคม อาจจะพิจารณาได้จากผลกระทบของปัญหาสิ่งแวดล้อมต่อผลลัพธ์ทางสังคม เช่น ความเสื่อมโทรมของคุณภาพสิ่งแวดล้อมย่อมส่งผลกระทบต่อสุขภาพของประชากร การวัดผลกระทบของสิ่งแวดล้อมต่อสังคมในด้านสุขภาพอาจจะวัดได้จากค่าใช้จ่าย ทางเกี่ยวกับสุขภาพ หรือจำนวนกรณีของปัญหาสุขภาพที่เฉพาะเจาะจงกับปัญหาสิ่งแวดล้อม เช่น โรคทางเดินหายใจ ในทางกลับกันผลกระทบจากผลลัพธ์ทางสังคมกลับไปสู่คุณภาพสิ่งแวดล้อม สามารถวัดได้จาก ผลกระทบสิ่งแวดล้อมที่มีลักษณะเฉพาะต่อสภาพสังคมที่สนใจ เช่น ปัญหาขยะกับชุมชนเมือง หรือสามารถวัดได้จากผลกระทบสิ่งแวดล้อมที่มีลักษณะเฉพาะต่อสภาพสังคมที่สนใจ เช่นปัญหาขยะกับชุมชนเมืองหรือปัญหาการบุกรุกป่าคุณภาพดิน การใช้สารเคมีในสังคมชนบท เป็นต้น

3. แนวทางการพัฒนาขั้นต่อไป

            การศึกษานี้จะได้ตระหนักถึงความสำคัญของลักษณะอันพึงประสงค์อื่นๆ ของดัชนีชี้วัดด้วย เช่น เข้าใจได้ง่าย มีรายละเอียดที่เชื่อมโยงและเข้าถึงกลุ่มคนต่างๆในสังคมได้ สามารถสะท้อนการใช้ปัจจัยสี่ในการดำรงชีวิตของคนในสังคมได้ ดัชนีชี้วัดที่เสนอโดยสภาที่ปรึกษาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาตินี้จัดทำขึ้น ด้วยขั้นตอนที่ไม่ยุ่งยาก เป็นข้อดีหากต้องมีการปรับปรุงข้อมูลในอนาคต อย่างไรก็ตาม ผู้จัดทำข้อมูลควรระมัดระวังในเรื่องการจัดทำดัชนีและควรมีความเข้าใจตัวชี้ วัดแต่ละตัวเป็นอย่างดี จึงจะสามารถปรับใช้ได้อย่างเหมาะสม นอกจากนั้นแล้ว ตัวชี้วัดดังกล่าวจะถูกจัดทำให้อยู่ในรูปรายงายประจำปีของสำนักงานสภาที่ ปรึกษาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ซึ่งผู้จัดทำจะได้นำเสนอรูปแบบในการจัดทำรายงาน เพื่อให้ครอบคลุมเนื้อหาสาระที่สะท้อนความยั่งยืนในการพัฒนาทั้งในด้าน เศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อมแก่ประเทศไทยต่อไป

เอกสารประกอบการวิจัย


ไม่มีเอกสารในงานวิจัยนี้